NGUYÊN NHÂN DẪN ĐẾN TRANH CHẤP ĐẤT ĐAI

Đất đai là một trong những nguồn tài nguyên ngày càng có giá trị, chính vì vậy mà ngày càng nhiều vụ việc tranh chấp đất đai thường xuyên xảy ra và vô cùng phức tạp.

Để bảo vệ và mang đến những quyền lợi công bằng cho mọi người, Nhà nước ta đã ban hành một số quy định về sử dụng cũng như giải quyết tranh chấp đất đai.

Tuy nhiên, việc hiểu biết kiến thức pháp luật của người dân còn nhiều hạn chế, dẫn đến việc tranh chấp đất đai còn xảy ra với nhiều nguyên nhân khác nhau. Để có hướng giải quyết tốt nhất, các cơ quan ban hành cần phải tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến tranh chấp đất đai là gì để xây dựng các quy định phù hợp nhất.

Để hiểu rõ hơn về nguyên nhân cũng như cách xử lý khi có tranh chấp đất đai xảy ra thì bài viết dưới đây của Tư vấn Trí Tâm sẽ giải đáp thắc mắc cho mọi người.

Tranh chấp đất đai là gì?

Căn cứ theo khoản 24 Điều 3 Luật Đất đai 2013 quy định như sau:

“Tranh chấp đất đai là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai.”

Tranh chấp đất đai, hiểu theo nghĩa rộng là biểu hiện sự mâu thuẫn, bất đồng trong việc xác định quyền quản lý, quyền chiếm hữu, quyền sử dụng đối với đất đai, phát sinh trực tiếp hoặc gián tiếp trong lĩnh vực quản lý và sử dụng đất đai.

Theo nghĩa hẹp, tranh chấp đất đai là tranh chấp phát sinh giữa các chủ thể tham gia quan hệ pháp luật đất đai về quyền và nghĩa vụ trong quá trình quản lý và sử dụng đất đai.

Như vậy, tranh chấp đất đai được hiểu là sự tranh chấp về quyền quản lý, quyền sử dụng xung quanh một khu đất cụ thể mà mỗi bên đều cho rằng mình phải được quyền đó do pháp luật quy định và bảo hộ. Vì vậy, họ không thể cùng nhau tự giải quyết các tranh chấp đó mà phải yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết.

Các trường hợp tranh chấp đất đai

Trong thực tiễn, việc tranh chấp đất đai xảy ra thường xuyên, và các dạng tranh chấp cũng đa dạng. Dưới đây là các trường hợp tranh chấp đất đai do Tư vấn Trí Tâm cung cấp như sau:

+ Tranh chấp về quyền sử dụng đất có liên quan đến tranh chấp về địa giới hành chính.

Loại tranh chấp này thường xảy ra giữa người ở hai tỉnh, hai huyện, hai xã với nhau, tập trung ớ những nơi có vị trí quan trọng trong việc phát triển kinh tế, văn hóa, ở những vị trí dọc theo triền sông lớn, những vùng có địa giới không rõ ràng, không có mốc giới nhưng là vị trí quan trọng, ở những nơi có nguồn lâm, thổ sản quý.

Cùng với việc chia tách các đơn vị hành chính tỉnh, huyện, xã thì tranh chấp đất đai liên quan đến địa giới hành chính tương đối nhiều.

+ Tranh chấp đòi lại đất, đòi lại tài sản gắn liền với quyền sử dụng đất có nguồn gốc trước đây thuộc quyền sở hữu của họ hoặc người thân của họ mà do nhiều nguyên nhân khác nhau họ không còn quản lý, sử dụng nữa. Bây giờ những người này đòi lại người đang quản lý, sử dụng dẫn đến tranh chấp.

+ Tranh chấp đòi lại đất, tài sản của nhà thờ, các dòng tu, chùa chiền, miếu mạo, nhà thờ họ.

Dạng tranh chấp này thường xảy ra như sau: Trước đây do hoàn cảnh lịch sử, chính quyền địa phương đã mượn đất của các cơ sở nói trên để sử dụng hoặc tịch thu một số cơ sở để làm trụ sở cơ quan, trường học… đến nay các cơ sở đó đòi lại nhưng Nhà nước không trả lại được nên dẫn đến khiếu kiện của các cơ sở đó.

Hoặc có những trường hợp tranh chấp về việc ai là người quản lý, hoặc có người đòi bán đất nhà thờ họ…

+ Tranh chấp đòi lại nhà, đất cho mượn, cho thuê, cho ở nhờ: Dạng tranh chấp này phát sinh do việc một bên cho bên kia mượn đất, thuê đất, cho ở nhờ. Có vụ cho mượn, thuê gần đây, có vụ cho mượn, thuê cách đây vài chục năm (nhất là ở miền nam).

Trong nhiều trường hợp không làm hợp đồng, chỉ giao kết bằng miệng dẫn đến khi bên cho mượn, cho thuê, cho ở nhờ hoặc là hết hạn hợp đồng, hoặc đòi lại, bên mượn, thuê, ở nhờ đã xây dựng nhà kiên cố, một số có tên trong sổ địa chính hoặc được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (QSDĐ) thì việc tranh chấp này càng trở nên phức tạp.

+ Tranh chấp QSDĐ, tài sản gắn liền với QSDĐ khi vợ chồng ly hôn: Đất tranh chấp có thể là đất nông nghiệp, lâm nghiệp hoặc đất để ở; có thể là giữa vợ chồng với nhau hoặc giữa một bên ly hôn với hộ gia đình vợ hoặc chồng hoặc có thể xảy ra khi bố mẹ cho con đất, đến khi con ly hôn thì cha mẹ đòi lại…

+ Tranh chấp về quyền thừa kế QSDĐ, tài sản gắn liền với QSDĐ: Đây là dạng tranh chấp do người có QSDĐ, tài sản gắn liền với đất chết mà không để lại di chúc, hoặc để lại di chúc không phù hợp với quy định của pháp luật và những người hưởng thừa kế không thỏa thuận được với nhau về phân chia thừa kế hoặc thiếu hiểu biết về pháp luật dẫn đến tranh chấp.

+ Tranh chấp giữa những người sử dụng với nhau về ranh giới giữa các vùng đất được phép sử dụng và quản lý: Loại tranh chấp này thường do một bên tự ý thay đổi ranh giới hoặc hai bên không xác định được với nhau về ranh giới, một số trường hợp chiếm luôn diện tích đất của người khác.

Ngoài ra, trên thực tiễn còn xảy ra rất nhiều trường hợp tranh chấp do nhiều nguyên nhân dẫn đến tranh chấp khác nhau. Việc giải quyết tranh chấp phải dựa trên tình hình thực tiễn xảy ra tranh chấp.

nguyên nhân dẫn đến tranh chấp đất đai

Xử lý tranh chấp đất đai

Việc xử lý tranh chấp đất đai sẽ được thực hiện theo thẩm quyền và các trình tự thủ tục theo quy định:

Thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai

Khi phát sinh tranh chấp đất đai, nếu hai bên không thể tự thỏa thuận, hòa giải thì có thể gửi đơn đến UBND phường, xã (nơi xảy ra tranh chấp) để được xử lý. UBND sẽ phối hợp cùng với Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức xã hội khác thực hiện hòa giải tranh chấp đất đai.

Thời hạn giải quyết hòa giải là 45 ngày kể từ ngày UBND nhận được đơn. Nếu việc hòa giải không thành công thì thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai sẽ thuộc về tòa án nhân dân, Chủ tịch UBND cấp xã, Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Theo đó, Điều 203, Luật đất đai năm 2013 quy định nếu tranh chấp đất đai được hòa giải ở UBND cấp xã không thành thì sẽ được giải quyết như sau:

+ Tranh chấp đất đai mà đương sự có Giấy chứng nhận hoặc có một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 100 của Luật Đất đai 2013 và tranh chấp về tài sản gắn liền với đất thì do Tòa án nhân dân giải quyết;

+ Tranh chấp đất đai mà đương sự không có Giấy chứng nhận hoặc không có một trong các loại giấy tờ quy định tại Điều 100 của Luật Đất đai 2013 thì đương sự chỉ được lựa chọn một trong hai hình thức giải quyết theo quy định sau đây:

a) Nộp đơn yêu cầu giải quyết tranh chấp tại UBND cấp có thẩm quyền theo quy định tại khoản 3 Điều này;

b) Khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự;

+ Trường hợp đương sự lựa chọn giải quyết tranh chấp tại UBND cấp có thẩm quyền thì việc giải quyết tranh chấp đất đai được thực hiện như sau:

a) Trường hợp tranh chấp giữa hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư với nhau thì Chủ tịch UBND cấp huyện giải quyết; nếu không đồng ý với quyết định giải quyết thì có quyền khiếu nại đến Chủ tịch UBND cấp tỉnh hoặc khởi kiện tại Tòa án nhân dân theo quy định của pháp luật về tố tụng hành chính.

b) Trường hợp tranh chấp mà một bên tranh chấp là tổ chức, cơ sở tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thì Chủ tịch UBND cấp tỉnh giải quyết; nếu không đồng ý với quyết định giải quyết thì có quyền khiếu nại đến Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường hoặc khởi kiện tại Tòa án nhân dân theo quy định của pháp luật về tố tụng hành chính.

+ Người có thẩm quyền giải quyết tranh chấp đất đai tại khoản 3 Điều này phải ra quyết định giải quyết tranh chấp. Quyết định giải quyết tranh chấp có hiệu lực thi hành phải được các bên tranh chấp nghiêm chỉnh chấp hành. Trường hợp các bên không chấp hành sẽ bị cưỡng chế thi hành.

Về trình tự giải quyết được trình bày khá rõ ràng tại Nghị định 43/2014/ NĐ-CP và sửa đổi bổ sung tại Nghị định 01/2017/NĐ-CP quý khách hàng có thể tham khảo thêm.

Nguyên nhân dẫn đến tranh chấp đất đai?

Có rất nhiều nguyên nhân tranh chấp đất đai, tuy nhiên ở bài viết này Tư vấn Trí Tâm sẽ phân tích hai yếu tố nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan dẫn đến tranh chấp đất đai.

Nguyên nhân khách quan

Tranh chấp đất đai ở nước ta phát sinh có nguồn gốc sâu xa do lịch sử để lại.

Sau khi thống nhất đất nước, năm 1975 Nhà nước đã tiến hành hợp tác hóa nông nghiệp, đồng thời xây dựng hàng loạt các lâm trường, nông trường, trang trại. Những tổ chức đó quản lý khá nhiều diện tích đất nhưng sử dụng lại kém hiệu quả.

Đặc biệt, qua hai lần điều chỉnh ruộng đất vào các năm 1977 – 1978 và năm 1982- 1983, với chính sách chia cấp đất theo kiểu bình quân, “cào bằng” đã dẫn tới những xáo trộn lớn về ruộng đất, về ranh giới, số lượng và mục đích sử dụng đất đai.

Khi đất nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường với sự thay đổi cơ chế quản lý đất đai thì đất đai ngày càng trở nên có giá trị. Dưới góc độ kinh tế, đất đai được coi như một loại hàng hóa trao đổi trên thị trường theo quy luật cung cầu, quy luật giá trị.

Từ khi đất đai trở nên có giá trị cao đã tác động đến tâm lý của nhiều người dẫn đến tình trạng tranh chấp, đòi lại nhà, đất mà trước đó đã bán, cho thuê, cho mượn, đã bị tịch thu hoặc giao cho người khác sử dụng hoặc khi thực hiện một số chính sách về đất đai ở các giai đoạn trước đây mà không có các văn bản xác định việc sử dụng đất ổn định của họ.

-Về phía Nhà nước: Cơ chế quản lý của Nhà nước còn thiếu sót, nhiều trường hợp các địa phương có quan hệ đất đai phức tạp, Nhà nước vẫn chưa có hồ sơ địa chính hoàn chỉnh. Ngoài ra, việc phân cấp quản lý cho quá nhiều ban ngành dẫn đến việc quản lý còn nhiều thiếu sót cũng là nguyên nhân gây ra tranh chấp đất.

-Bồi thường giải phóng mặt bằng chưa thỏa đáng: Một số trường hợp giải tỏa khu đất đang thuộc quyền sở hữu của người dân không bồi thường thỏa đáng hoặc đưa giá tái định cư quá cao, gây ra mâu thuẫn giữa người dân và các nhà quản lý.

-Công tác giải quyết khiếu nại chưa hiệu quả: Nhiều cơ quan Nhà nước không làm việc đúng trách nhiệm trong vấn đề hòa giải, hướng dẫn người dân làm hồ sơ khiếu nại, né tránh trách nhiệm khi xảy ra khiếu kiện.

Cũng có trường hợp đưa ra phương án giải quyết thiếu khả thi và công bằng, dẫn đến phát sinh những mâu thuẫn phức tạp hơn.

Nguyên nhân chủ quan

-Cơ chế quản lý đất đai chưa tốt dẫn đến các trường hợp:

+ Hồ sơ địa chính chưa hoàn chỉnh, đồng bộ, nên thiếu căn cứ pháp lý và thực tế để xác định quyền sử dụng và quản lý đất đai của tổ chức, cá nhân, đặc biệt là ở những vùng mà quan hệ đất đai phức tạp và có nhiều biến động.

Hơn nữa, việc giao đất lại không được tiến hành theo một quy trình chặt chẽ, nên hồ sơ đất đai không đồng bộ và bị thất lạc.

+ Quy hoạch sử dụng đất đai chưa đi vào nề nếp, nên nhiều trường hợp sử dụng đất không hợp lý khó bị phát hiện. Khi phát hiện thì lại không được xử lý kịp thời.

Nhiều địa phương còn có những nhận thức lệch lạc về chính sách đất đai, quản lý đất đai còn nặng về biện pháp mệnh lệnh hành chính mà chưa chú ý đến biện pháp quản lý về mặt kinh tế.

-Về công tác lãnh đạo, chỉ đạo:

+Công tác lãnh đạo, chỉ đạo việc giải quyết tranh chấp đất đai ở nhiều nơi, nhiều lúc còn hữu khuynh, mất cảnh giác. Hồ sơ đất đai không đầy đủ, việc đăng ký nhân khẩu, hộ khẩu ở nông thôn cũng chưa chặt chẽ, kẻ xấu có điều kiện để hoạt động dễ dàng.

Khi phát hiện những kẻ cầm đầu, tổ chức gây rối, kích động vi phạm pháp luật thì lúng túng trong xử lý, nương nhẹ trong thi hành pháp luật, không tổ chức được lực lượng quần chúng cốt cán đấu tranh với mọi biểu hiện tiêu cực, mà trái lại, để quần chúng bị bọn xấu lôi kéo.

-Về phía người dân, người sử dụng đất:

+ Người dân thiếu hiểu biết: Có nhiều trường hợp đất công cộng được sử dụng cho mục đích làm đường đi, sinh hoạt,…lại bị người dân vô tư phân chia, sử dụng theo các luật lệ, tập quán xưa mà không dựa vào luật hiện hành, dẫn đến tranh chấp.

+ Mâu thuẫn lợi ích cá nhân: Quá trình phân chia tài sản, mâu thuẫn khi chuyển nhượng,…cũng rất dễ phát sinh tranh chấp đất đai.

Trên đây là những thông tin về nguyên nhân dẫn đến tranh chấp đất đai Tư vấn Trí Tâm cung cấp đến quý khách hàng.

Nếu quý khách hàng có thắc mắc gì về nguyên nhân tranh chấp đất đai, các trường hợp tranh chấp đất đai, xử lý tranh chấp đất đai để biết thêm chi tiết và hướng giải quyết, hãy liên hệ ngay với chúng tôi theo số điện thoại tư vấn 0397597960 – 0348361026.

Chúng tôi luôn nỗ lực xây dựng và cung cấp dịch vụ tốt nhất đảm bảo sự hài lòng và an toàn pháp lý đối với khách hàng.

Trân trọng./.

Recommended For You

About the Author: My Trà

Hotline: 19006581
Đặt lịch Tư Vấn
Hotline 24/7: 19006581